Một trận bóng đá theo từng mốc thời gian và luật đi kèm

Thay vì học luật bóng đá theo từng điều khoản khô khan, hãy thử đi theo dòng thời gian của một trận đấu. Mỗi mốc, từ lúc trọng tài tung đồng xu đến loạt luân lưu cuối cùng, gắn với những quy định cụ thể mà người xem hay bàn tán.

Các con số bên dưới là quy định phổ biến cho trận 11 người, rút từ tư liệu tham khảo. Luật được điều chỉnh định kỳ, nên khi cần chắc chắn, hãy xem văn bản mới nhất của cơ quan ban hành luật.

Trước giờ bóng lăn: luật do ai đặt ra?

Luật bóng đá, tên tiếng Anh là Laws of the Game, được áp dụng thống nhất từ World Cup, Champions League, Ngoại hạng Anh cho đến sân phủi cuối tuần. Cơ quan chịu trách nhiệm ban hành và sửa đổi là IFAB, gồm đại diện của FIFA và bốn hiệp hội của Vương quốc Anh: Anh, Scotland, Wales và Bắc Ireland.

Các đề xuất thay đổi đến từ liên đoàn thành viên và chuyên gia, sau đó được IFAB thảo luận trước khi chốt, thường theo chu kỳ hằng năm. Mục tiêu là công bằng, hạn chế pha bóng nguy hiểm và giữ cho trận đấu hấp dẫn.

Giờ khởi động: sân, bóng và trang phục

Sân thi đấu

Theo tư liệu, sân hình chữ nhật dài 105 m, rộng 68 m. Khung thành cao 2,44 m, rộng 7,32 m. Chấm penalty cách khung thành 11 m, vòng tròn giữa sân có bán kính 9,15 m. Khu cấm địa là nơi thủ môn được dùng tay và nơi lỗi của hàng thủ bị phạt đền.

Quả bóng

Bóng làm bằng da hoặc chất liệu tương đương, đánh số từ 1 đến 5. Cỡ số 5 dùng cho trận chuyên nghiệp, nặng khoảng 410 đến 450 g, chu vi 68 đến 70 cm.

Trang phục

Cầu thủ cần giày chuyên dụng, tất và bọc bảo vệ ống chân. Cả đội mặc đồng phục giống nhau, thủ môn mặc màu riêng và có găng tay. Hai đội phải có màu áo khác nhau, và cầu thủ không đạt yêu cầu sẽ không được ra sân.

Phút 0: giao bóng và những người cầm còi

Trọng tài chính tung đồng xu để chọn đội giao bóng trước. Hiệp sau, đội còn lại giao bóng. Sau mỗi bàn thắng, đội bị thủng lưới được giao bóng lại ở điểm giữa sân.

Trọng tài chính là người duy nhất có quyền quyết định trên sân, với còi và thẻ vàng, thẻ đỏ. Hai trợ lý đứng ở hai biên dọc, cầm cờ để báo lỗi và tình huống bóng ra ngoài. Tranh cãi gay gắt với quyết định của trọng tài có thể bị phạt.

Mỗi đội có 11 người trên sân, gồm 10 cầu thủ và 1 thủ môn. Ở trận chính thức, mỗi đội thường được thay tối đa 3 cầu thủ theo tư liệu tham khảo; trận giao hữu có thể thay nhiều hơn. Người đã rời sân không được quay lại.

Phút 1 đến 90: những tình huống hay gặp

Bóng trong cuộc và ngoài cuộc

Bóng trong cuộc là bóng đang được thi đấu bình thường. Bóng ngoài cuộc là khi bóng ra khỏi biên hoặc trọng tài thổi còi dừng trận. Bàn thắng chỉ hợp lệ khi bóng vượt hoàn toàn vạch cầu môn, và đội ghi nhiều bàn hơn sẽ thắng.

Việt vị

Một cầu thủ bị coi là việt vị khi ở nửa sân đối phương và gần vạch cầu môn hơn cả bóng lẫn hậu vệ cuối cùng. Nếu cầu thủ đó không tham gia vào pha tấn công thì không bị phạt lỗi.

Các quả phạt

• Đá phạt trực tiếp: dành cho lỗi nặng như đẩy người thô bạo hoặc chơi bóng bằng tay, có thể sút thẳng vào lưới.
• Đá phạt gián tiếp: dành cho lỗi nhẹ hơn, bóng phải chạm thêm một cầu thủ khác trước khi vào lưới thì bàn thắng mới tính.
• Phạt đền: khi hàng thủ phạm lỗi trong khu cấm địa, người sút đối mặt thủ môn tại chấm 11 m.

Ném biên, phát bóng, phạt góc

Bóng ra biên dọc thì đội đối diện được ném biên, nhưng ném thẳng vào lưới không được tính bàn. Bóng đi ra biên ngang do đội tấn công chạm cuối thì đội phòng ngự phát bóng. Nếu cầu thủ phòng ngự chạm cuối rồi bóng ra biên ngang, đội tấn công được đá phạt góc, và có thể ghi bàn trực tiếp từ đó.

Phút 45 và các khoảng nghỉ

Trận chuẩn gồm hai hiệp, mỗi hiệp 45 phút, nghỉ giữa giờ 15 phút. Hai đội đổi sân sau hiệp một. Thời gian bù giờ được cộng thêm cuối mỗi hiệp do chấn thương, thay người hay bóng ra ngoài.

Sau phút 90: hiệp phụ và luân lưu

Ở vòng loại trực tiếp không có kết quả hòa. Nếu sau 90 phút chưa phân thắng bại, hai đội đá hai hiệp phụ, mỗi hiệp 15 phút, chỉ đổi sân mà không nghỉ dài. Khi vẫn hòa thì đến loạt sút luân lưu. Với người thích số liệu, đây là lúc tỷ lệ thành công của từng chấm sút được so sánh nhiều nhất.

VAR: công nghệ nhìn lại sau khi bóng dừng

VAR dùng hình ảnh quay chậm từ nhiều góc để hỗ trợ trọng tài chính, không thay thế ông. Hệ thống chỉ can thiệp khi có lỗi rõ ràng hoặc tình huống nghiêm trọng bị bỏ sót, gồm bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và nhầm người bị phạt.

Hỏi nhanh đáp gọn

Thẻ vàng có bị treo giò không?

Một thẻ vàng đơn lẻ chưa bị treo giò ngay. Hai thẻ vàng trong cùng trận thành thẻ đỏ. Tích lũy thẻ qua nhiều trận có thể dẫn tới treo giò, mức cụ thể tùy điều lệ từng giải.

Thủ môn có được bắt bóng đồng đội chuyền về không?

Nếu đồng đội cố ý chuyền về bằng chân, thủ môn không được dùng tay, vi phạm sẽ bị phạt gián tiếp. Chuyền bằng đầu hoặc ngực thì vẫn được bắt.

Cởi áo ăn mừng thì sao?

Hành vi này bị phạt thẻ vàng vì được xem là phi thể thao.

Muốn thử áp dụng những mốc trên khi xem trận, bạn có thể mở trang trực tiếp, tra lịch thi đấu hoặc theo dõi bảng xếp hạng để thấy luật tác động đến từng vòng đấu ra sao. Các bài khác cùng chuyên mục nằm ở tin bóng đá.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.