Vì sao cầu thủ Việt thường chật vật khi đá ở nước ngoài

Tôi mê các con số, nên mỗi lần có thêm một cầu thủ Việt sang châu ngoài, việc đầu tiên tôi làm là mở trang thống kê xem anh ấy được ra sân mấy phút. Và thường thì con số ấy khiến người ta tiếc nuối. Bài này là vài suy nghĩ cá nhân của tôi, xuất phát từ những lý do hay được nhắc tới khi bàn về chuyện xuất ngoại của bóng đá Việt Nam.

Điều cần nói ngay từ đầu: xuất ngoại không phải chuyện thất bại hay thành công đơn giản. Đó là một chuỗi rào cản chồng lên nhau, và mỗi cầu thủ vấp vào một vài trong số chúng.

Thể chất và thể hình: khoảng cách khó thu hẹp nhanh

Rào cản dễ thấy nhất là thể lực. Các giải đấu hàng đầu có trình độ cao hơn, cường độ tập luyện lớn hơn và lịch thi đấu dày hơn đáng kể so với V.League. Theo nguồn tham khảo, thể lực từ lâu là điểm yếu của cầu thủ Việt Nam, và chỉ mới được cải thiện trong vài năm gần đây.

Thể hình là lớp khó thứ hai. Ở trong nước, một cầu thủ cao khoảng 1m80 đã được xem là hình mẫu lý tưởng, trong khi ở một số nền bóng đá phát triển, chiều cao ấy chỉ ở mức trung bình. Khi đứng cạnh các đối thủ to con hơn, cơ hội tranh suất đá chính cũng thu hẹp theo.

Muốn bù đắp, kỹ năng phải thật nổi bật. Ví dụ hay được nhắc là Chanathip Songkrasin của Thái Lan, người đã thi đấu rất thành công tại Nhật Bản dù không sở hữu lợi thế về vóc dáng.

Môi trường quá cao so với năng lực hiện tại

Với dân mê số liệu như tôi, đây là điểm đáng nhìn nhất. Đa số cầu thủ Việt đi nước ngoài đều gia nhập những đội có mặt bằng trình độ cao hơn khả năng của họ, nên rất ít người có suất đá chính đều đặn.

Trong nhóm bảy cái tên mà nguồn đề cập, chỉ có Đặng Văn Lâm ở Muangthong United và Lê Công Vinh ở Consadole Sapporo cạnh tranh được với đồng đội và nhận được sự tin dùng trong đội hình ra sân. Số còn lại chủ yếu nằm ở băng ghế dự bị.

Nhiều người, trong đó có Xuân Trường, Công Phượng, Tuấn Anh và Văn Hậu, ra đi khi còn rất trẻ. Mục tiêu của họ ngay từ đầu là học hỏi, vì vậy chuyện chưa có bước tiến thuận lợi cũng dễ hiểu. Nếu chấm điểm theo số phút thi đấu, đó chưa phải là những chuyến đi để gặt hái ngay.

Bài toán sự nghiệp: ở lại đá chính hay ra đi ngồi dự bị

Có một chi tiết khiến tôi suy nghĩ khá nhiều. Trừ Đặng Văn Lâm và Lương Xuân Trường, các cầu thủ Việt khác ra nước ngoài thi đấu chỉ một mùa rồi quay về V.League.

Đặt mình vào vị trí cầu thủ: đang đá chính hằng tuần ở trong nước, sang nơi khác lại ngồi dự bị hết trận này đến trận khác thì không phải ai cũng chọn tiếp tục. Với nhiều người, trở về là lựa chọn an toàn hơn cho sự nghiệp, và điều đó cũng hợp lý.

Nguồn tham khảo còn nhắc một chi tiết vui: trong cơ sở dữ liệu của Football Manager, chỉ số thích nghi của cầu thủ Việt Nam được đặt khá thấp, kéo theo đặc điểm ngại ra nước ngoài thi đấu. Đó chỉ là một tựa game, nhưng cũng phản ánh phần nào cách người ta nhìn nhận vấn đề.

Ngôn ngữ và văn hóa: rào cản không hiện trên bảng thống kê

Không có cột nào trong bảng số liệu ghi lại chuyện lạc lõng trong phòng thay đồ, nhưng đây lại là rào cản được nhắc tới nhiều nhất. Khác biệt ngôn ngữ và văn hóa khiến việc thích nghi trở nên rất nặng nề.

Lê Công Vinh từng dành riêng một chương trong cuốn tự truyện của mình để kể về thời gian ở Leixoes, Bồ Đào Nha. Anh mô tả việc các đồng đội gốc châu Âu và Latinh không đón nhận mình, không thể nói chuyện, và suốt hai tháng đầu gần như không ai chuyền bóng cho anh, kể cả trong trận đá tập.

Bóng đá có thứ ngôn ngữ riêng trên sân, đúng vậy. Nhưng để thực sự gắn kết với tập thể, cầu thủ phải hiểu đồng đội đang nói gì. Đây là bài học mà tôi nghĩ các lứa sau cần chuẩn bị kỹ ngay từ trước khi lên máy bay.

Yếu tố may rủi: đôi khi không do năng lực

Lý do cuối cùng ít được nói đến nhất nhưng lại có thật: vận may. Theo nguồn, để tạo dựng sự nghiệp ở nước ngoài, ngoài năng lực còn cần may mắn, và các cầu thủ Việt vừa chưa đủ nổi bật vừa gặp trắc trở.

• Đặng Văn Lâm sang Nhật Bản gặp vướng mắc thủ tục nhập cảnh, sau đó dính chấn thương nặng.
• Tuấn Anh có thời gian dài phải điều trị chấn thương trong màu áo Yokohama.
• Văn Hậu đến Hà Lan đúng lúc dịch COVID-19 bùng mạnh, giải đấu bị hủy chỉ sau nửa năm, và đàm phán hợp đồng với Heerenveen không thành.

Đọc ba trường hợp này, khó mà đổ hết cho chuyên môn. Có những chuyến đi vốn đã gập ghềnh từ những thứ nằm ngoài tầm kiểm soát của cầu thủ.

Điều tôi rút ra

Gộp lại, năm nhóm lý do gồm thể chất, môi trường quá cao, tâm lý muốn an toàn, ngôn ngữ văn hóa và may rủi, không loại trừ nhau. Một cầu thủ có thể vượt qua thể lực nhưng lại ngã ở khâu hòa nhập, hoặc đủ giỏi nhưng gặp chấn thương đúng thời điểm.

Cá nhân tôi nghĩ, đánh giá một chuyến xuất ngoại không nên chỉ nhìn số trận ra sân. Quá trình tích lũy kinh nghiệm cũng có giá trị, nhất là với những cầu thủ ra đi từ rất sớm. Bạn đọc có thể theo dõi thêm lịch thi đấu của các giải trong nước tại lịch thi đấu, đối chiếu vị trí các đội ở bảng xếp hạng, và đọc thêm các bài phân tích trong chuyên mục tin bóng đá.

Tổng hợp từ các nguồn tham khảo về bóng đá.